Elke minuut telt, ook onder de lat

Nederland heeft een helder doel: in 2040 moet driekwart van de bevolking aan de beweegrichtlijnen voldoen. Het is een doel dat je makkelijk kunt volgen, want elk jaar laat de monitor zien welk percentage de richtlijn haalt. Juist die eenvoud heeft een keerzijde. Een richtlijn die bedoeld is als advies, is uitgegroeid tot de belangrijkste meetlat voor beleid, en die meetlat kent maar twee standen: je haalt het, of je haalt het niet.

De beweegrichtlijnen zelf zijn goed onderbouwd en nuttig voor professionals in zorg en sport. Het probleem zit in de rol die ze in beleid hebben gekregen. Een ja-neevraag maakt het lastig om te zien wat er tussen nul en de norm gebeurt, terwijl daar veel van de gezondheidswinst te halen is.

Wat een harde grens verbergt

Wie één minuut onder de norm zit, telt in de statistiek niet mee. Iemand die van stilzitten naar een halfuur bewegen per week gaat, levert in de monitor dus geen vooruitgang op. Toch is dat precies de stap die voor de gezondheid het meeste uitmaakt: het verschil tussen nul en zestig minuten per week weegt zwaarder dan dat tussen 120 en 180 minuten. Een indicator die alleen de drempel telt, kan beleid zelfs de verkeerde kant op duwen, naar mensen die de norm net niet halen in plaats van naar mensen die nauwelijks bewegen.

Daar komt bij dat één norm niet voor iedereen even zinvol is. Voor mensen met een hartaandoening, obesitas of een chronische beperking zijn andere doelen haalbaar en passend. En een lat die voor iedereen even hoog ligt, kan het gevoel geven dat wie hem niet haalt, zelf tekortschiet. Dat werkt eerder ontmoedigend dan motiverend.

Tellen wat er bijkomt

Het alternatief ligt voor de hand en sluit aan bij wat internationaal steeds meer gangbaar wordt: elke beweging telt. In plaats van te tellen wie de drempel haalt, kun je het beweegvolume volgen, de optelsom van alle minuten die mensen bewegen. De gegevens die nu al worden verzameld bieden daar ruimte voor, en met de opkomst van wearables wordt het meten van beweging bovendien preciezer.

Nog een stap verder gaat de vraag hoeveel beweging erbij komt. Aan de HAN noemen we dat al jaren additionele beweegminuten: de beweging die er komt door een interventie, vergeleken met wat mensen anders zouden doen. Zo'n maat beloont groei in plaats van absolute prestatie. Een wijk die vooruitgaat, of deelnemers die van twintig naar veertig minuten per week gaan, worden dan zichtbaar als succes, ook als ze de richtlijn nog niet halen.

Wat het beleid oplevert

Voor gemeenten maakt dit andere keuzes mogelijk. Wie op volume stuurt, ziet sneller dat een euro in een wijk waar mensen weinig bewegen meer gezondheidswinst oplevert dan een euro bij mensen die al actief zijn. Sport- en beweegprofessionals kunnen dan worden afgerekend op de vooruitgang van hun deelnemers, in plaats van op een norm die voor hun doelgroep buiten bereik ligt. En voor de mensen om wie het gaat, verschuift het doel van 'voldoende bewegen' naar 'meer bewegen'. Dat is voor velen een haalbaarder en dus motiverender doel.

De richtlijn hoeft daarvoor niet weg. Hij blijft een waardevol referentiepunt. Maar wie wil weten of beleid werkt, heeft een maat nodig die verandering laat zien, ook de kleine. Dan wordt zichtbaar wat sport- en beweegaanbieders bijdragen, juist bij de groepen die het het hardst nodig hebben.